O‘ZBEK PRAGMATIK DISKURSIDA MILLIY QADRIYATLARNING LISONIY KODLANISHI: ADRESATGA YO‘NALTIRILGAN TA’SIR VA YASHIRIN MA’NO MODELLARI

Authors

  • Abdullayeva Muslimaxon Ubaydulla qizi Namangan davlat pedagogika instituti talabasi

Keywords:

pragmatik birlik, milliy qadriyat, lisoniy kodlanish, adresat, yashirin ma’no, o‘zbek diskursi, nutqiy odob, kommunikativ ta’sir, kontekst, pragmalingvistika, lingvokulturologiya, diskurs.

Abstract

Ushbu maqolada o‘zbek pragmatik diskursida milliy qadriyatlarning lisoniy kodlanishi, adresatga yo‘naltirilgan ta’sir va yashirin ma’no modellari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek nutqida hurmat, andisha, xushmuomalalik, kattaga ehtirom, kichikka izzat, ijtimoiy masofa, samimiyat, murosa va kommunikativ ehtiyotkorlik kabi milliy qadriyatlarning pragmatik birliklar orqali qanday kodlanishini aniqlashdan iborat. Maqolada pragmatik birliklar bevosita axborot beruvchi vosita sifatida emas, balki milliy-madaniy mazmunni tashuvchi, adresat ongiga ta’sir ko‘rsatuvchi va yashirin ma’noni kontekst orqali faollashtiruvchi lisoniy belgilar sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kontekstual, semantik-pragmatik, diskursiv va lingvokulturologik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, “aka”, “opa”, “ustoz”, “iltimos”, “marhamat”, “ruxsat bersangiz”, “ma’qul ko‘rsangiz”, “baraka toping”, “o‘zingiz bilasiz”, “mayli”, “xo‘p”, “yaxshi bo‘lardi” kabi birliklar o‘zbek diskursida milliy qadriyatlarni lisoniy kodlaydi, suhbatdoshga yo‘naltirilgan ta’sirni yumshatadi va ochiq aytilmagan ma’noni boshqaradi.

References

Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.

Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.

Austin J.L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press, 1962. – 167 p.

Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.

Grice H.P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.

Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.

Brown P., Levinson S.C. Politeness: Some Universals in Language Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 1987. – 345 p.

Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini: filologiya fanlari doktori dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2001. – 48 b.

Hakimov M., Gaziyeva M. Pragmalingvistika asoslari. – Farg‘ona: Klassik, 2020. – 160 b.

Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.

Yo‘ldoshev M. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Toshkent: Fan, 2008. – 160 b.

Xudoyberganova D. Matnning antropotsentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 136 b.

Mahmudov N. Til tilsimi tadqiqi. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2017. – 176 b.

Downloads

Published

2026-07-31