O‘QUVCHILARDA IJTIMOIY FAOL FUQAROLIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ZARURIYATI

Authors

  • Nahanboyeva Asila Sariboy qizi i Toshkent shahar Yangihayot tumani 285-maktabining Ma’naviy va Ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari

Keywords:

ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi, pedagogik zaruriyat, fuqarolik ta’limi, ijtimoiy tarbiya, o‘quvchilar ishtiroki, demokratik maktab muhiti, o‘zini o‘zi boshqarish, ijtimoiy loyiha, huquqiy savodxonlik, refleksiya.

Abstract

Maqolada umumiy o‘rta ta’lim o‘quvchilarida ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalarini rivojlantirishning pedagogik zaruriyati nazariy va me’yoriy-huquqiy asosda yoritilgan. Tadqiqotda kontent-tahlil, qiyosiy tahlil, tizimlashtirish va pedagogik modellashtirish metodlaridan foydalanildi. Fuqarolik kompetensiyasini huquqiy bilim bilan cheklash mumkin emasligi, uning tarkibiga demokratik qadriyatlar, ijtimoiy muloqot, mas’uliyatli qaror, jamoat manfaatiga yo‘naltirilgan amaliy ishtirok va refleksiya kirishi asoslandi. O‘quvchilarning o‘zini o‘zi boshqarishi, «O‘quvchi minbari», ustoz-shogird (mentorlik), volontyorlik, ijtimoiy loyiha, bahs-munozara, nizolarni muzokara asosida hal etish va maktab-oila-mahalla hamkorligi kompetensiyani amalda rivojlantiruvchi mexanizmlar sifatida taklif etildi.

References

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 30.04.2023. https://lex.uz/docs/-6445145

O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi O‘RQ-637-son Qonuni. 23.09.2020. https://lex.uz/docs/-5013007

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’limning davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 187-son qarori. 06.04.2017 (2017 yilgi dastlabki va amaldagi tahrirlar). https://lex.uz/docs/-3153714

O‘zbekiston Respublikasining «Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida»gi O‘RQ-406-son Qonuni. 14.09.2016. https://lex.uz/docs/-3026246

Mirziyoev Sh.M. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlisga Murojaatnomasi. 28.12.2018. https://president.uz/uz/lists/view/2228

UNESCO. Global Citizenship Education: Topics and Learning Objectives. Paris: UNESCO, 2015. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232993

Council of Europe. Reference Framework of Competences for Democratic Culture. Vols. 1-3. Strasbourg, 2018. https://www.coe.int/en/web/reference-framework-of-competences-for-democratic-culture/rfcdc-volumes

OECD. Engaging Young Citizens: Civic Education Practices in the Classroom and Beyond. OECD Education Policy Perspectives, No. 65, 2023. https://doi.org/10.1787/2166378c-en

Borhan H. Civic Education as a Pathway to Inclusive Societies: Exploring the Role of Education in Fostering Civic and Social Engagement. OECD Education Working Papers, No. 326, 2025. https://doi.org/10.1787/3f128be8-en

Schulz W., Ainley J., Fraillon J., Losito B., Agrusti G., Damiani V., Friedman T. ICCS 2022 International Report: Education for Citizenship in Times of Global Change. Springer, 2024. https://www.iea.nl/publications/iccs-2022-international-report

Patrick J.J. Essential Elements of Education for Democracy. ERIC ED472002, 2002. https://eric.ed.gov/?id=ED472002

Branson M.S. The Role of Civic Education. Center for Civic Education. https://new.civiced.org/papers/articles_role.html

Quigley C.N. Civic Education: Recent History, Current Status, and the Future. Center for Civic Education, 1999. https://new.civiced.org/papers/papers_quigley99.html

Center for Civic Education. CIVITAS: A Framework for Civic Education. https://civiced.org/civitas/reference-materials/civitas-framework

European Commission, Youth Wiki. Austria: Learning to Participate through Formal, Non-formal and Informal Learning. Updated 13.01.2026. https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/austria/57-learning-to-participate-through-formal-non-formal-and-informal-learning

European Commission, Youth Wiki. Netherlands: Learning to Participate through Formal, Non-formal and Informal Learning. Updated 12.11.2025. https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/netherlands/57-learning-to-participate-through-formal-non-formal-and-informal-learning

Department for Education. Citizenship Education in England 2001-2010: Young People’s Practices and Prospects for the Future. London, 2010. https://www.gov.uk/government/publications/citizenship-education-in-england-2001-2010-young-peoples-practices-and-prospects-for-the-future-the-eighth-and-final-report-from-the-citizenship-e

Westheimer J., Kahne J. What Kind of Citizen? The Politics of Educating for Democracy // American Educational Research Journal. 2004. Vol. 41, No. 2. P. 237-269. https://doi.org/10.3102/00028312041002237

Gottschalk F., Borhan H. Child Participation in Decision Making: Implications for Education and Beyond. OECD Education Working Papers, No. 301, 2023. https://doi.org/10.1787/a37eba6c-en

Abdug'aniyev O.T. Developing Students' Competence in Universal Human Values in the Social Development of New Uzbekistan // Science and Innovation. - 2024. - Vol. 3, Special Issue 41. - P. 281-285

Abdug'aniyev O.T. The Content and Essence of Developing Students' Competence in Universal Human Values // Science and Innovation. - 2024. - Vol. 3, Special Issue 35. - P. 290-295.

Abdug'aniyev O.T. Factors of Pedagogical Cooperation Affecting the Development of Students' Competence in Universal Human Values in the Context of New Uzbekistan // Science and Innovation. - 2023. - Vol. 2, Special Issue 12. - P. 52-56.

Downloads

Published

2026-07-30