ATMOSFERA HAVOSI IFLOSLANISHINING NAFAS FIZIOLOGIYASIGA TA’SIRI VA PROFILAKTIK TIBBIYOTDAGI INTEGRATIV YONDASHUVLAR

Authors

  • Raqibov Faxriddin Abdumuxtorovich, Bekmirzayeva Xursanoy Adxamjon qizi Central Asian Medical University

Keywords:

atmosfera havosi, nafas fiziologiyasi, PM2.5, mukotsiliar klirens, alveolyar-kapillyar membrana, O‘SOK, spirometriya, GAT, sun’iy intellekt, profilaktik tibbiyot.

Abstract

 Atmosfera havosining ifloslanishi XXI asrda jamoat salomatligi uchun eng yirik ekologik xavflardan biri sifatida baholanadi. Nafas tizimi tashqi muhit bilan bevosita aloqada bo‘lgani sababli havo tarkibidagi zarrachali moddalar, toksik gazlar va kimyoviy aerozollar organizmga eng avvalo nafas yo‘llari orqali kiradi. Monografik manbada qayd etilganidek, nafas tizimi sutka davomida katta hajmdagi havoni filtrlab, kislorodni organizmga yetkazish va karbonat angidridni chiqarish vazifasini bajaradi; shu bois uning mukotsiliar, alveolyar va neyrogumoral mexanizmlari ekologik yuklamaga nisbatan doimiy himoya va moslashuv holatida bo‘ladi [1].

References

Raqibov F.A. Atmosfera havosi ifloslanishi va nafas fiziologiyasi: profilaktik tibbiyotdagi ahamiyati. Monografiya. Farg‘ona: CAMU xalqaro tibbiyot universiteti; 2025.

Fuller R, Landrigan PJ, Balakrishnan K, Bathan G, Bose-O’Reilly S, Brauer M, et al. Pollution and health: a progress update. Lancet Planet Health. 2022;6(6):e535–e547. doi:10.1016/S2542-5196(22)00090-0.

World Health Organization. WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva: WHO; 2021.

Sin DD, Doiron D, Agusti A, Anzueto A, Barnes PJ, Celli BR, et al. Air pollution and COPD: GOLD 2023 committee report. Eur Respir J. 2023;61(5):2202469. doi:10.1183/13993003.02469-2022.

Kayalar Ö, Rajabi H, Konyalilar N, Mortazavi D, Aksoy GT, Wang J, Bayram H. Impact of particulate air pollution on airway injury and epithelial plasticity; underlying mechanisms. Front Immunol. 2024;15:1324552. doi:10.3389/fimmu.2024.1324552.

Stanojevic S, Kaminsky DA, Miller MR, Thompson B, Aliverti A, Barjaktarevic I, et al. ERS/ATS technical standard on interpretive strategies for routine lung function tests. Eur Respir J. 2022;60(1):2101499. doi:10.1183/13993003.01499-2021.

da Silveira Fleck A, Sadoine ML, Buteau S, Suarthana E, Debia M, Smargiassi A. Environmental and occupational short-term exposure to airborne particles and FEV1 and FVC in healthy adults: a systematic review and meta-analysis. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(20):10571. doi:10.3390/ijerph182010571.

Li Y, Ji Z, Wang Y, Li X, Xie Y. Breathing exercises in the treatment of COPD: an overview of systematic reviews. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2022;17:3075–3085. doi:10.2147/COPD.S385855.

Osadnik CR, McDonald CF, Jones AP, Holland AE. Airway clearance techniques for chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(3):CD008328. doi:10.1002/14651858.CD008328.pub2.

Cohen AJ, Brauer M, Burnett R, Anderson HR, Frostad J, Estep K, et al. Estimates and 25-year trends of the global burden of disease attributable to ambient air pollution. Lancet. 2017;389(10082):1907–1918. doi:10.1016/S0140-6736(17)30505-6.

Downloads

Published

2026-06-09