O‘RTA MAKTAB VA IXTISOSLASHTIRILGAN TA’LIM TIZIMIDA ALGEBRAIK OLIMPIADA MASALALARIDAGI YUQORI DARAJALI TENGLAMALAR VA SISTEMALARNI YECHISHDA NOSTANDART YONDASHUVLAR
Keywords:
yuqori darajali tenglamalar, tenglamalar sistemasi, nostandart usullar, simmetriya, invariantlar, monotonlik, trigonometrik almashtirish, evristik fikrlash, iqtidorli o‘quvchilar, olimpiada matematikasi, funksional yondashuv.Abstract
Ushbu ishda matematika fanidan Respublika va Xalqaro olimpiadalarda tez-tez uchraydigan yuqori darajali algebraik tenglamalar hamda ko‘p o‘zgaruvchili chiziqli bo‘lmagan tenglamalar sistemalarini yechishning nostandart va evristik usullari chuqur pedagogik va matematik tadqiq etilgan. Maqolada an’anaviy maktab dasturlaridagi algoritmlardan farqli o‘laroq, murakkab algebraik formalizmdan qochib, matematik invariantlar, funksional xossalar (monotonlik, botiqlik, simmetriya), trigonometrik va vektorli almashtirishlar hamda Koshi-Bunyakovskiy kabi klassik tengsizliklarni tatbiq etish mexanizmlari tizimli ravishda yoritilgan. Har bir nostandart usul o‘ziga xos murakkab matematik namunalar, grafik analizlar va ularning batafsil metodik tahlili orqali isbotlangan. Shuningdek, iqtidorli o‘quvchilarda evristik qobiliyatlarni, mantiqiy fikrlash strategiyalarini va matematik intuitsiyani rivojlantirishning pedagogik-psixologik jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari umumiy o‘rta ta’lim muassasalari va ixtisoslashtirilgan maktablar, akademik litseylarning ilg‘or pedagoglari uchun amaliy qo‘llanma sifatida tavsiya etiladi.
References
Pólya G. Mathematical Discovery: On Understanding, Learning, and Teaching Problem Solving. – John Wiley & Sons, 1981.
Prasolov V. V. Polynomials and Algebraic Equations. – Springer Science & Business Media, 2010.
Andreescu T., Gelca R. Mathematical Olympiad Challenges. – Birkhäuser, 2000.
To‘rayev H. Matematik mantiq va kombinatika elementlari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
Sharygin I. F. Problems in Algebra. – Moscow: Mir Publishers, 1988.
Alimov Sh.A., Xaydarov B. Matematika olimpiadalari masalalari. – Toshkent, 2015.
Kedlaya K. S. Bound and Unbound: Functional Equations and Inequalities in Olympiads. – Boston, 2012.
Sa’dullayev A. Algebra va sonlar nazariyasi darsligi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2008.





