PAXTA SELLYULOZASIDAN KARBOKSIMETILSELLYULOZA OLISH TEXNOLOGIYASI VA UNING SANOATDA QO‘LLANILISHI
Keywords:
karboksimetilsellyuloza, KMS, paxta sellyulozasi, karboksimetillanish, sellyuloza efiri, sanoat kimyosi.Abstract
Mazkur tadqiqotda paxta sellyulozasidan karboksimetilsellyuloza (KMS) sintez qilishning kimyoviy mexanizmi, texnologik bosqichlari va mahsulot xarakteristikalari ko‘rib chiqildi. KMS olishda monokloro sirka kislotasi bilan ishqoriy muhitda karboksimetillanish reaksiyasining parametrlari — NaOH konsentratsiyasi (10–40%), monokloro sirka kislotasi miqdori (0,5–3,0 mol/mol AGU), harorat (40–80°C) va reaksiya vaqti (1–4 soat) — mahsulot o‘rniga bosish darajasiga (DS) ta'siri tahlil qilindi. DS 0,4–1,5 oralig‘ida olingan KMS namunalarining eruvchanligi, qovushoqligi, reaktivligi va xloridlar miqdori baholandi. O‘zbekiston paxta sanoatidan hosil bo‘ladigan sellyuloza xomashyosi asosida KMS ishlab chiqarishning iqtisodiy va ekologik afzalliklari ko‘rsatildi.
References
MarketsandMarkets Research. (2023). Carboxymethyl Cellulose Market — Global Forecast to 2030. Northbrook, IL: MarketsandMarkets. Report Code: CH 4057.
Klemm, D., Heublein, B., Fink, H. P., & Bohn, A. (2005). Cellulose: Fascinating biopolymer and sustainable raw material. Angewandte Chemie International Edition, 44(22), 3358–3393. https://doi.org/10.1002/anie.200460587
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2022). Sanoat statistikasi: to‘qimachilik va paxta sanoati. Toshkent. ISBN 978-9943-1-0462-4.
Rachtanapun, P., Luangkamin, S., Tanprasert, K., & Suriyatem, R. (2012). Carboxymethyl cellulose film from durian rind. LWT — Food Science and Technology, 48(1), 52–58. https://doi.org/10.1016/j.lwt.2012.02.029
Heinze, T., & Liebert, T. (2001). Unconventional methods in cellulose functionalization. Progress in Polymer Science, 26(9), 1689–1762. https://doi.org/10.1016/S0079-6700(01)00022-3
Pushpamalar, V., Langford, S. J., Ahmad, M., & Lim, Y. Y. (2006). Optimization of reaction conditions for preparing carboxymethyl cellulose from sago waste. Carbohydrate Polymers, 64(2), 312–318. https://doi.org/10.1016/j.carbpol.2005.12.003
Togrul, H., & Arslan, N. (2003). Production of carboxymethyl cellulose from sugar beet pulp cellulose and rheological behaviour of CMC solution. Carbohydrate Polymers, 54(1), 73–82. https://doi.org/10.1016/S0144-8617(03)00147-4
Adinugraha, M. P., Marseno, D. W., & Haryadi. (2005). Synthesis and characterization of sodium carboxymethylcellulose from cavendish banana pseudo stem (Musa cavendishii Lambert). Carbohydrate Polymers, 62(2), 164–169. https://doi.org/10.1016/j.carbpol.2005.07.021
Toledano-Thompson, T., Loría-Bastarrachea, M. I., & Aguilar-Vega, M. J. (2005). Characterization of henequen cellulose microfibers treated with an epoxide and grafted with poly(acrylic acid). Carbohydrate Polymers, 62(1), 67–73. https://doi.org/10.1016/j.carbpol.2005.07.005
ASTM International. (2017). ASTM D1439-15e1: Standard Test Methods for Sodium Carboxymethylcellulose. West Conshohocken, PA: ASTM International. https://doi.org/10.1520/D1439-15E01
FAO/WHO. (2019). Compendium of Food Additive Specifications. Monograph No. 22: Carboxymethylcellulose (CMC). Rome: FAO/WHO Joint Expert Committee on Food Additives (JECFA). ISBN 978-92-5-131403-7.
Yusupova, N. A., va Raxmatullayev, A. I. (2020). O‘zbekiston paxta linteridan sellyuloza ajratish va kimyoviy modifikatsiya qilish istiqbollari. O‘zMU Ilmiy axboroti, Kimyo seriyasi, 3, 44–51.





