TANNARX HISOBIDA ABC (ACTIVITY BASED COSTING)
Keywords:
tannarx hisobi, ABC tizimi, Activity Based Costing, xarajat drayverlari, bilvosita xarajatlar, boshqaruv hisobi, xarajat markazlari, ishlab chiqarish samaradorligi, tannarxni kalkulyatsiya qilish, boshqaruv qarorlariAbstract
Mazkur maqolada tannarx hisobini yuritishda zamonaviy boshqaruv yondashuvlaridan biri hisoblangan ABC — Activity Based Costing tizimining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. An’anaviy tannarx hisoblash usullarida bilvosita xarajatlarni mahsulotlarga taqsimlashdagi cheklovlar ishlab chiqarish samaradorligini baholashda ayrim noaniqliklarni yuzaga keltirishi asoslab berilgan. Shu nuqtai nazardan, maqolada faoliyat turlari asosida xarajatlarni aniqlash va ularni mahsulot, xizmat hamda jarayonlarga bog‘lash imkonini beruvchi ABC tizimining afzalliklari ochib beriladi. Tadqiqot davomida ishlab chiqarish korxonalarida xarajat markazlari va xarajat drayverlarini aniqlashning ahamiyati yoritilib, mazkur usul orqali tannarxni aniq hisoblash, resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish hamda boshqaruv qarorlarining sifatini yaxshilash imkoniyatlari ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, ABC tizimini amaliyotga joriy etishda uchraydigan tashkiliy va axborot bilan bog‘liq muammolar ham tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari korxonalarda strategik boshqaruv va xarajatlar nazoratini takomillashtirishda ABC tizimi muhim vosita bo‘lib xizmat qilishini ko‘rsatadi.
References
Hasanov, B. A., & Xashimov, A. A. (2005). Boshqaruv hisobi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti.
Hasanov, B. A., & Xashimov, A. A. (2013). Boshqaruv hisobi (kengaytirilgan darslik). Toshkent: Cho‘lpon nomidagi NMIU.
Qurbanov, Z. N., & Misirov, K. M. (2019). Moliyaviy va boshqaruv hisobi. Toshkent: Iqtisod-Moliya nashriyoti.
Muqimov, Z. A. (2019). Ichki audit. Toshkent: Iqtisodiyot-Moliya nashriyoti.
Pardayev, A. X., & Pardayeva, Z. A. (2014). Boshqaruv hisobi. Toshkent: Tafakkur nashriyoti.
Mallayev, T. (2025). Tannarx hisobida ABC (Activity Based Costing) tizimi va uning amaliy ahamiyati. Ilmiy maqolalar to‘plami, 59(4), 88–95.
Hazratova, M. Q. (2023). Sanoat korxonalarida mahsulot tannarxini hisoblashda zamonaviy yondashuvlar. Science and Education Journal, 4(5), 112–118.
Rasulova, Sh. (2025). Sanoat korxonalarida ABC tizimini qo‘llashning nazariy va amaliy jihatlari. Qo‘qon universiteti ilmiy xabarnomasi, 15(2), 45–52.





