MG ATOMLARI BILAN LEGIRLANGAN ZNO PLYONKALARINING TUZILMAVIY VA OPTIK XOSSALARIGA GAMMA NURLANISHLAR TA’SIRINI MODELLASHTIRISH

Authors

  • Boboyev Akramjon Yo’ldoshboyevich Andijon davlat universiteti, DSc, dotsent
  • Odilov Sherzodbek Ibrohimjon o’g’li Andijon davlat universiteti magistranti

Keywords:

Mg:ZnO, Co-60, gamma nurlanish, Geant4, SRIM/TRIM, XRD, optik yutilish, radiatsion nuqsonlar, Monte-Karlo modellashtirish.

Abstract

Ushbu ishda 5 at.% Mg bilan legirlangan ZnO  plyonkalarining Co-60 gamma nurlanishi ta’siridagi tuzilmaviy va optik xossalari Geant4 hamda SRIM/TRIM dasturlari yordamida modellashtirildi. Hisoblashlarda Mg:ZnO plyonka qalinligi 500 nm, geometrik o‘lchami 10 mm × 10 mm, zichligi 5,5 g/cm³ deb qabul qilindi. Co-60 gamma manbasi uchun o‘rtacha foton energiyasi 1,25 MeV sifatida olindi va Monte-Karlo hisoblarida 5·10⁶ ta gamma-kvant kuzatildi. Nurlanish ta’siri 0, 50 va 100 kGy dozalar uchun tahlil qilindi. Geant4 natijalari asosida plyonka hajmida yutilgan energiya va uning chuqurlik bo‘yicha taqsimoti baholandi. Olingan hisoblash natijalari model XRD difraktogrammalari hamda model optik yutilish spektrlari bilan bog‘lab tahlil qilindi. XRD modelida difraksiya cho‘qqilarining intensivligi, kengayishi va fon o‘zgarishlari radiatsion nuqsonlar, vakansiyalar hamda mikrodeformatsiyalar bilan izohlandi. Optik modelda esa doza ortishi bilan yutilish intensivligining oshishi defekt sathlari va qo‘shimcha yutilish markazlari hosil bo‘lishi bilan bog‘liq deb talqin qilindi. SRIM/TRIM hisoblari Co-60 gamma nurlanishining bevosita modeli sifatida emas, balki radiatsion nuqsonlar, atom siljishlari va ionlashish jarayonlarini qo‘shimcha fizik tushuntirish vositasi sifatida foydalanildi.

References

Agostinelli S., Allison J., Amako K. va boshq. Geant4 — a simulation toolkit. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A. 2003. Vol. 506. P. 250–303. DOI: 10.1016/S0168-9002(03)01368-8.

Allison J., Amako K., Apostolakis J. va boshq. Geant4 developments and applications. IEEE Transactions on Nuclear Science. 2006. Vol. 53, No. 1. P. 270–278. DOI: 10.1109/TNS.2006.869826.

Ziegler J. F., Ziegler M. D., Biersack J. P. SRIM — The stopping and range of ions in matter. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B. 2010. Vol. 268. P. 1818–1823. DOI: 10.1016/j.nimb.2010.02.091.

Ziegler J. F., Biersack J. P., Littmark U. The Stopping and Range of Ions in Solids. New York: Pergamon Press, 1985.

Özgür Ü., Alivov Ya. I., Liu C., Teke A., Reshchikov M. A., Doğan S., Avrutin V., Cho S.-J., Morkoç H. A comprehensive review of ZnO materials and devices. Journal of Applied Physics. 2005. Vol. 98. 041301. DOI: 10.1063/1.1992666.

Klingshirn C. ZnO: From basics towards applications. Physica Status Solidi (b). 2007. Vol. 244. P. 3027–3073. DOI: 10.1002/pssb.200743072.

Wang Z. L. Zinc oxide nanostructures: growth, properties and applications. Journal of Physics: Condensed Matter. 2004. Vol. 16. P. R829–R858. DOI: 10.1088/0953-8984/16/25/R01.

Morkoç H., Özgür Ü. Zinc Oxide: Fundamentals, Materials and Device Technology. Weinheim: Wiley-VCH, 2009.

Rouchdi M., Salmani E., Fares B., Hassanain N., Mzerd A. Synthesis and characteristics of Mg doped ZnO thin films: Experimental and ab-initio study. Results in Physics. 2017. Vol. 7. P. 620–627. DOI: 10.1016/j.rinp.2017.01.023.

Fang D., Li C., Li N. va boshq. Structural and optical properties of Mg-doped ZnO thin films. Crystal Research and Technology. 2013. Vol. 48. P. 265–272. DOI: 10.1002/crat.201200437.

Ivanova T., Harizanova A., Koutzarova T. va boshq. Deposition of sol–gel ZnO:Mg films and investigation of their structural and optical properties. Materials. 2022. Vol. 15. 8883. DOI: 10.3390/ma15248883.

Duinong M., Rasmidi R., Chee F. P., Moh P. Y., Salleh S., Mohd Salleh K. A., Ibrahim S. Effect of gamma radiation on structural and optical properties of ZnO and Mg-doped ZnO films paired with Monte Carlo simulation. Coatings. 2022. Vol. 12, No. 10. 1590. DOI: 10.3390/coatings12101590.

Pervez M. F., Mia M. N. H., Hossain S. va boshq. Influence of total absorbed dose of gamma radiation on optical bandgap and structural properties of Mg-doped zinc oxide. Optik. 2018. Vol. 162. P. 140–150. DOI: 10.1016/j.ijleo.2018.02.063.

Reyhani A., Gholizadeh A., Khanlary M. Effect of gamma radiation on the optical and structural properties of ZnO nanowires with various diameters. Optical Materials. 2018. Vol. 75. P. 236–242. DOI: 10.1016/j.optmat.2017.10.020.

Kumar V. V. S. va boshq. Effect of gamma ray irradiation on structural and surface properties of ZnO thin films. Radiation Physics and Chemistry. 2021. Vol. 189. 109726. DOI: 10.1016/j.radphyschem.2021.109726.

Arshak K., Korostynska O. Response of metal oxide thin film structures to radiation. Materials Science and Engineering B. 2006. Vol. 133. P. 1–7. DOI: 10.1016/j.mseb.2006.05.015.

Cullity B. D., Stock S. R. Elements of X-Ray Diffraction. 3rd ed. New Jersey: Prentice Hall, 2001.

Tauc J., Grigorovici R., Vancu A. Optical properties and electronic structure of amorphous germanium. Physica Status Solidi (b). 1966. Vol. 15. P. 627–637. DOI: 10.1002/pssb.19660150224.

Pankove J. I. Optical Processes in Semiconductors. New York: Dover Publications, 1971.

Bube R. H. Photoconductivity of Solids. New York: John Wiley & Sons, 1960.

Downloads

Published

2026-05-20