QUTURISH VIRUSINING NERV TIZIMIGA TA’SIRI VA PATOGENEZI
Keywords:
quturish virusi, Rabies virus, patogenez, markaziy nerv tizimi, neyron degeneratsiyasi, immunopatogenez, interferon, ensefalit, zoonoz, diagnostika.Abstract
Quturish virusi (Rabies virus, RABV) Rhabdoviridae oilasiga mansub neyrotrop virus bo‘lib, markaziy nerv tizimini zararlovchi o‘ta xavfli zoonotik infeksiya hisoblanadi. Virus asosan zararlangan hayvonlarning tishlashi va so‘lagi orqali yuqib, periferik nervlar orqali markaziy nerv tizimiga tarqaladi. Quturishning patogenezi virusning nerv hujayralariga yuqori tropizmi, immun tizimidan yashirinishi hamda interferon va boshqa antiviral mexanizmlarni bostirish xususiyatlari bilan bog‘liq. Infeksiya davomida virus qon-miya to‘sig‘i faoliyatiga, autofagiya va apoptoz jarayonlariga ta’sir ko‘rsatib, neyron degeneratsiyasi va og‘ir nevrologik buzilishlarni yuzaga keltiradi. Kasallik klinik jihatdan ensefalit, gidrofobiya, falaj va progressiv nevrologik simptomlar bilan namoyon bo‘lib, aksariyat hollarda o‘lim bilan yakunlanadi. Mazkur maqolada quturish virusining markaziy nerv tizimiga ta’siri, immunopatogenezi, hujayraviy va molekulyar mexanizmlari, shuningdek zamonaviy diagnostika va profilaktika usullari haqidagi ilmiy ma’lumotlar tahlil qilinadi.
References
Aditham AK, Radford CE, Carr CR, et al. Deep mutational scanning of rabies glycoprotein defines mutational constraint and antibody-escape mutations. Cell Host Microbe. 2025;33(6):988-1003.
Ciabatti E, González-Rueda A, de Malmazet D, et al. Genomic stability of self-inactivating rabies. Elife. 2023;12:e83459.
Dhulipala S, Uversky VN. Looking at the Pathogenesis of the Rabies Lyssavirus Strain Pasteur Vaccins through a Prism of the Disorder-Based Bioinformatics. Biomolecules. 2022;12(10):1436.
Embregts CWE, Wentzel AS, den Dekker AT, et al. Rabies virus uniquely reprograms the transcriptome of human monocyte-derived macrophages. Front Cell Infect Microbiol. 2023;13:1013842.
Feng Y, Wang Y, Xu W, et al. Animal Rabies Surveillance, China, 2004-2018. Emerg Infect Dis. 2020;26(12):2825-2834.
Gürtler L, Schramm W, Seitz R. Viral sepsis - pathophysiology and disease manifestation. Infection. 2025;53(3):775-784.
Itakura Y, Tabata K, Saito T, et al. Morphogenesis of Bullet-Shaped Rabies Virus Particles Regulated by TSG101. J Virol. 2023;97(5):e0043823.
Kiflu AB. The Immune Escape Strategy of Rabies Virus and Its Pathogenicity Mechanisms. Viruses. 2024;16(11):1774.
Li S, Xu B, Luo Y, et al. Autophagy and Apoptosis in Rabies Virus Replication. Cells. 2024;13(2):183.
Luo Z, Lv L, Li Y, et al. Dual Role of Toll-Like Receptor 7 in the Pathogenesis of Rabies Virus in a Mouse Model. J Virol. 2020;94(9):e00111-20.
Ng WM, Fedosyuk S, English S, et al. Structure of trimeric pre-fusion rabies virus glycoprotein in complex with two protective antibodies. Cell Host Microbe. 2022;30(9):1219-1230.
Shi L, Zou J, Li Y, Yu Y. Study on an attenuated rabies virus strain CTN181-3. Biologicals. 2022;78:10-16.
Yu D, Jin R, Liu J, et al. Rabies Virus Infection Causes Pyroptosis of Neuronal Cells. Int J Mol Sci. 2024;25(11):5616.
Zandi F, Goshadrou F, Meyfour A, Vaziri B. Rabies Infection: An Overview of Lyssavirus-Host Protein Interactions. Iran Biomed J. 2021;25(4):226-242.





