MIS ISHLAB CHIQARISH SANOATIDA GIDROMETALLURGIK JARAYONLARNING EKOLOGIK AFZALLIKLARI VA ISTIQBOLLARI

Authors

  • Mirkomilov Shuxrat Miromilovich Dotsent,Tashkent State Technical University
  • Lutfullayeva Nargiza Boxodirovna Katta o‘qituvchi,Tashkent State Technical University
  • Maxmudova Lola Mansur qizi Talaba,Tashkent State Technical University

Keywords:

Gidrometallurgiya; mis sanoati; ekologik xavfsizlik; bioeritmalash; bioleaching; pirometallurgiya; metallurgiya; chiqindilar; energiya samaradorligi; yashil texnologiyalar; mis rudalari; solvent ekstraksiya; elektroliz; ekologik barqarorlik.

Abstract

Hydrometallurgy zamonaviy mis ishlab chiqarish sanoatida ekologik xavfsizlikni ta’minlash, energiya sarfini kamaytirish va kam tarkibli rudalarni samarali qayta ishlash imkonini beruvchi istiqbolli texnologik yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada mis ishlab chiqarishda qo‘llanilayotgan gidrometallurgik jarayonlarning ekologik afzalliklari, iqtisodiy samaradorligi va rivojlanish istiqbollari ilmiy jihatdan tahlil qilindi. Tadqiqot davomida gidrometallurgik va pirometallurgik texnologiyalar o‘rtasidagi asosiy farqlar energiya sarfi, zararli gazlar emissiyasi, chiqindilar hajmi hamda ekologik xavfsizlik nuqtai nazaridan solishtirildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, gidrometallurgik texnologiyalar atmosferaga chiqariladigan oltingugurt dioksidi va karbonat angidrid miqdorini sezilarli darajada kamaytiradi, past haroratlarda ishlashi sababli energiya tejamkorligini ta’minlaydi hamda kam tarkibli rudalarni qayta ishlashda yuqori samaradorlikka ega. Ayniqsa, Bioleaching texnologiyasi ekologik xavfsizligi va iqtisodiy samaradorligi bilan ajralib turadi. Shu bilan birga, reagentlardan foydalanish va chiqindi eritmalarni zararsizlantirish bilan bog‘liq ayrim ekologik muammolar mavjudligi qayd etildi. Maqolada gidrometallurgik texnologiyalarning zamonaviy “yashil metallurgiya” tamoyillari asosida rivojlanishi, qayta tiklanuvchi energiya manbalari bilan integratsiyalashuvi hamda bio-gidrometallurgik usullarning istiqbollari keng yoritilgan. Tadqiqot natijalari gidrometallurgik texnologiyalar metallurgiya sanoatini ekologik barqaror rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi.

References

Biswas A.K., Davenport W.G. Extractive Metallurgy of Copper. Oxford: Pergamon Press, 2014.

Marsden J., House I. The Chemistry of Gold Extraction. 2nd ed. Colorado: SME Publications, 2018.

Rawlings D.E. Characteristics and adaptability of iron- and sulfur-oxidizing microorganisms used for the recovery of metals from minerals and their concentrates. Microbial Cell Factories. 2005;4(13):1–15.

Watling H.R. The bioleaching of sulphide minerals with emphasis on copper sulphides — A review. Hydrometallurgy. 2006;84(1–2):81–108.

Crundwell F.K., Moats M.S., Ramachandran V., Robinson T.G., Davenport W.G. Extractive Metallurgy of Nickel, Cobalt and Platinum Group Metals. Oxford: Elsevier, 2011.

Schlesinger M.E., King M.J., Sole K.C., Davenport W.G. Extractive Metallurgy of Copper. 6th ed. Amsterdam: Elsevier, 2022.

Anderson C.G., Twidwell L.G. Hydrometallurgical processing and environmental sustainability in copper production. Journal of Sustainable Metallurgy. 2019;5(3):215–228.

Petersen J. Bioleaching of copper sulfide minerals using mesophilic microorganisms. Biotechnology Advances. 2016;34(5):363–372.

Dreisinger D. Copper leaching and solvent extraction technology. Hydrometallurgy. 2015;157:15–25.

Zhao H., Li J., Chen S. Environmental impacts of copper production and strategies for cleaner metallurgy. Journal of Cleaner Production. 2020;276:124–138.

Wang X., Liu Y. Advances in green hydrometallurgical technologies for copper recovery. Minerals Engineering. 2021;169:106–119.

Qin W., Yang C. Modern trends in hydrometallurgical extraction of non-ferrous metals. Transactions of Nonferrous Metals Society of China. 2018;28(4):721–734.

Downloads

Published

2026-05-18