AYOLLAR VA VOYAGA YETMAGANLARGA NISBATAN ZOʻRAVONLIKNING ZAMONAVIY SHAKLLARI: STALKING HAMDA ONLAYN GRUMINGGA QARSHI KURASHNING HUQUQIY MEXANIZMLARI
Keywords:
stalking, kiberstalking, onlayn gruming, zoʻravonlikning zamonaviy shakllari, jinoiy javobgarlik, voyaga yetmaganlar, raqamli muhit, Istanbul konvensiyasi, texnologiya orqali zoʻravonlik, jinoiy tarkib, mens rea, actus reus, jabrlanuvchini himoya qilish, xalqaro standartlar, huquqiy boʻshliqlar.Abstract
Ushbu maqolada ayollar va voyaga yetmaganlarga nisbatan zoʻravonlikning zamonaviy shakllari – stalking (noqonuniy taʼqib) hamda onlayn gruming hodisalarining huquqiy tavsifi, tarqalish tendensiyalari va ularga qarshi kurashning huquqiy mexanizmlari qiyosiy tahlil qilinadi. Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 3-martdagi PF-33-son Farmonida stalking, kiberstalking va onlayn gruming uchun jinoiy javobgarlikni belgilash zarurligi koʻrsatilganligi va shu munosabat bilan milliy qonunchilikni takomillashtirish masalasi ilmiy-huquqiy jihatdan asoslab berilgan. AQSh, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Kanada va Yevropa Ittifoqi davlatlarining qonunchilik tajribasi hamda sud amaliyoti oʻrganilgan holda stalkingni va onlayn grumingni mustaqil jinoiy tarkib sifatida tartibga olishning optimal modellari taklif etilgan. Istanbul konvensiyasining 34-moddasi va BMT Bosh kotibining 2024-yilgi hisoboti asosida xalqaro standartlar milliy huquq tizimiga implementatsiya qilish yoʻnalishlari belgilab berilgan. Maqola yakunida Jinoyat kodeksiga stalking va onlayn grumingni mustaqil jinoiy tarkib sifatida kiritish, raqamli dalillar standartlarini ishlab chiqish hamda tezkor himoya orderlari tizimini takomillashtirish borasida kompleks taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha qoʻshimcha tashkiliy-huquqiy choralar toʻgʻrisida”gi 03.03.2026-yildagi PF-33-son Farmoni. Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.03.2026-y.
Mullen, P.E., Pathe, M., & Purcell, R. (2001). Stalking: New constructions of human behaviour. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 35, 9–16. URL: https://doi.org/10.1046/j.1440-1614.2001.00849.x
Van der Aa, S. (2018). New Trends in the Criminalization of Stalking in the EU Member States. European Journal on Criminal Policy and Research, 24, 315–333. URL: https://doi.org/10.1007/s10610-017-9359-9
UN Secretary-General Report (2024). Intensification of Efforts to Eliminate All Forms of Violence against Women and Girls: Technology-Facilitated Violence against Women and Girls. UN Doc. A/79/500. URL: https://www.unwomen.org/sites/default/files/2024-10/a-79-500-sg-report-ending-violence-against-women-and-girls-2024-en.pdf
Ezioni, L. (2020). The Crime of Grooming. Child and Family Law Journal, Vol. 8, Iss. 1, Article 1. URL: https://lawpublications.barry.edu/cflj/vol8/iss1/1
International Centre for Missing & Exploited Children (2017). Online Grooming of Children for Sexual Purposes: Model Legislation & Global Review. URL: https://www.icmec.org/wp-content/uploads/2017/09/Online-Grooming-of-Children_ICMEC_Aug-2017.pdf
Finkelhor, D., Mitchell, K.J. & Wolak, J. (2000). Online Victimization: A Report on the Nationʼs Youth. National Center for Missing and Exploited Children. URL: https://www.unh.edu/ccrc/pdf/jvq/CV38.pdf
United States v. Gonyer, 761 F.3d 157 (1st Cir. 2014). URL: https://casetext.com/case/united-states-v-gonyer
Convention on the Rights of the Child, 20 Nov. 1989, 1577 U.N.T.S. 3. URL: https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child
Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence (Istanbul Convention), CETS No. 210, 2011. URL: https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/conventions/treaty/210
18 U.S.C. § 2251 — Sexual Exploitation of Children (2006). URL: https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title18-section2251
Pollack, D. & MacIver, A. (2015). Understanding Sexual Grooming in Child Abuse Cases. ABA Child Law Practice Today, 34, 161. URL: https://www.americanbar.org/groups/public_interest/child_law/resources/child_law_practiceonline/child_law_practice/vol-34/november-2015/understanding-sexual-grooming-in-child-abuse-cases/
Sexual Offences Act 2003, Section 15 (United Kingdom). URL: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2003/42/section/15
Protection from Harassment Act 1997; Protection of Freedoms Act 2012, Articles 2A and 4A (England and Wales). URL: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1997/40/contents
Crimes Act 2007 (N.S.W.), s 66EB(3) (Australia). URL: https://legislation.nsw.gov.au/view/html/inforce/current/act-1900-040#sec.66EB
Criminal Code of Canada, R.S.C. 1985, c. C-46, s. 172.1, as amended. URL: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/C-46/section-172.1.html
R. v. Legare, [2009] 3 S.C.R. 551 (Canada). URL: https://scc-csc.lexum.com/scc-csc/scc-csc/en/item/7823/index.do
Owens, J.G. (2016). Why definitions matter: Stalking victimization in the United States. Journal of Interpersonal Violence, 31(12), 2196-2226.
Rideout, V.J., Foehr, U.G. & Roberts, D.F. (2010). Generation M2: Media in the Lives of 8- to 18-Year-Olds. Kaiser Family Foundation. URL: https://www.kff.org/other/report/generation-m2-media-in-the-lives-of-8-to-18-year-olds/
Harrison, K. (2018). Time for change. New Law Journal, 168(7785).





