NURLANISHDAN HIMOYALOVCHI KIYIMLAR VA MATERIALLAR: NANOTEXNOLOGIYALARNING RADIOBIOLOGIK SAMARADORLIGI
Keywords:
ionlovchi nurlanish, radiobiologiya, nanotexnologiya, nanokompozitlar, radioproteksiya, grafen, nanopartikulalar, himoya kiyimlari.Abstract
Mazkur ilmiy maqolada nurlanishdan himoyalovchi kiyimlar va materiallarning zamonaviy turlari, ularning fizik va radiobiologik xususiyatlari hamda nanotexnologiyalar asosida yaratilayotgan innovatsion himoya vositalarining samaradorligi tahlil qilinadi. Ionlovchi nurlanishning biologik to‘qimalarga ko‘rsatadigan zararli ta’siri, ayniqsa hujayra darajasida DNK strukturasi buzilishi, oksidlovchi stressning kuchayishi va mutagenez jarayonlari bilan bog‘liqligi ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot doirasida qo‘rg‘oshin, volfram, bor va boshqa yuqori atom raqamiga ega elementlar asosida ishlab chiqilgan an’anaviy himoya materiallari bilan bir qatorda, nanopartikula va nanokompozitlar qo‘llanilgan yangi avlod materiallarining ustunliklari ko‘rib chiqiladi. Xususan, grafen, uglerod nanotubalari, metall oksid nanopartikullari (ZnO, TiO₂) asosidagi materiallarning yuqori darajadagi nurlanishni yutish, sochish va energiyani dissipatsiya qilish xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Radiobiologik samaradorlik nuqtai nazaridan nanotexnologiyalar asosida yaratilgan himoya vositalarining nafaqat fizik to‘siq sifatida, balki hujayra darajasida himoya mexanizmlarini kuchaytiruvchi xususiyatlari alohida e’tiborga olinadi. Shuningdek, bunday materiallarning yengilligi, moslashuvchanligi va ergonomik afzalliklari ularni tibbiyot, sanoat va yadro energetikasi sohalarida keng qo‘llash imkonini beradi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, nanotexnologiyalar asosida ishlab chiqilgan himoya kiyimlari va materiallar an’anaviy vositalarga nisbatan yuqori radioprotektiv samaradorlikka ega bo‘lib, inson organizmini ionlovchi nurlanishdan kompleks himoya qilishda istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi.
References
Hall EJ, Giaccia AJ. Radiobiology for the Radiologist. 8th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2019.
Bushberg JT, Seibert JA, Leidholdt EM, Boone JM. The Essential Physics of Medical Imaging. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2020.
International Commission on Radiological Protection (ICRP). Radiological protection in medicine. ICRP Publication 105. Ann ICRP. 2007;37(6):1–63.
International Atomic Energy Agency (IAEA). Radiation Protection and Safety of Radiation Sources. Vienna: IAEA; 2014.
Cember H, Johnson TE. Introduction to Health Physics. 5th ed. New York: McGraw-Hill; 2009.
Singh R, Nalwa HS. Medical applications of nanoparticles. J Biomed 7.Nanotechnol. 2011;7(4):489–503.
Zhang X, Li Y, Wang C, et al. Graphene-based radiation shielding. Carbon. 2018;132:353–368.





