SUN’IY INTELLEKT VA KIBERXAVFSIZLIK: HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MASALALARI
Keywords:
Sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, huquqiy tartibga solish, raqamli huquq, kiberjinoyatchilik, axborot xavfsizligi, ma’lumotlar himoyasi, algoritmik shaffoflik, yuridik javobgarlik.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi sharoitida sun’iy intellekt (SI) va kiberxavfsizlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hamda ularni huquqiy jihatdan tartibga solishning dolzarb masalalari atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi raqamli iqtisodiyot va davlat boshqaruviga SI tizimlarining jadal kirib borishi, shu bilan birga kiberhujumlarning murakkablashib borayotgani bilan izohlanadi. Maqolada kiberxavfsizlikni ta’minlashda sun’iy intellektning ikki tomonlama xususiyati – ham himoya vositasi, ham kiberjinoyatchilar qo‘lidagi qurol sifatida namoyon bo‘lishi o‘rganilgan.
Muallif tomonidan xalqaro huquqiy hujjatlar, jumladan, Yevropa Ittifoqining Sun’iy intellekt to‘g‘risidagi akti va boshqa ilg‘or davlatlar tajribasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida SI tizimlaridan foydalanishda yuzaga keladigan huquqiy javobgarlik masalasi, intellektual mulk himoyasi va shaxsga doir ma’lumotlar daxlsizligi kabi muammolar ko‘tarilgan. Ayniqsa, kiberhujumlar natijasida yetkazilgan zararni qoplashda huquqiy sub’ektlik masalasining noaniqligi bugungi kungi qonunchilikdagi eng katta bo‘shliqlardan biri ekanligi ta’kidlanadi.Tadqiqotning uslubiy asosi sifatida qiyosiy-huquqiy tahlil va mantiqiy xulosa chiqarish usullaridan foydalanilgan. Natijada, O‘zbekiston Respublikasi milliy qonunchiligini sun’iy intellekt sohasidagi yangi xavf-xatarlarga moslashtirish, kiberfazoda xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha yangi huquqiy normalarni ishlab chiqish yuzasidan takliflar shakllantirilgan.
References
O‘zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni, 15.04.2022 yildagi O‘RQ-764-son.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori, 17.02.2021 yildagi PQ-4996-son.
Bostrom, N. (2014). Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies. Oxford University Press.
European Parliament. (2024). Artificial Intelligence Act (EU AI Act). Official Journal of the EU.
Singer, P. W., & Friedman, A. (2014). Cybersecurity and Cyberwar: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press.
Lessig, L. (2006). Code: Version 2.0. Basic Books.
Rustamboyev, M. X. (2021). Kiberjinoyatchilik va unga qarshi kurashish masalalari. Toshkent: TDYU nashriyoti.
Russell, S., & Norvig, P. (2020). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.). Pearson.
ISO/IEC 27001:2022. Information security, cybersecurity and privacy protection. International Organization for Standardization.
UNESCO. (2021). Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence.





