ТЎҚИМАЛАРДА СФИНГОЛИПИДЛАР АЛМАШИНУВИНИНГ БОШҚАРИЛИШИ
Keywords:
Cфингомиелин, сфинголипидлар, сфингомиелиназа, цитокинлар, деабет, мессенжерлар, церамид, инсулин.Abstract
Сўнгги ўн йилликларда дунёнинг етакчи илмий марказларида олиб борилган тадқиқотлар инсулинрезистентликни 2-тур қандли диабет ва унинг оғир асоратларининг келиб чиқишида предиктор ва инициатор эканлиги тўғрисида кўплаб далиллар йиғилган. Инсулинрезистентликнинг ривожланиш механизмларини тадқиқ қилишда эришилган ютуқлар мембрана липидлари, хусусан сфинголипидларнинг инсулинрезистентлик ва 2-тур қандли диабет ривожланишида сигнал молекулалар сифатида нормал ва патологик ҳолатларда ҳужайранинг функционал фаоллигини белгилаб беради.
References
Бабенко Н. А. , Шеверева В. М., Гарькавенко В. В. Нарушения баланса сфинголипидов в тканях и модификации поведения крыс под действием нейрогенного стресса: роль изменений активности сфингомиелиназ. // Нейрофизиология. —2016. —T. 48. № 6. – C. 437-445.
Кандалова О.В., Кандалова А.Н., Мартынова Е.А. Роль сфинголипидов в старении кожи. // Патогенез. – 2012. – Т. 10. №1. – С. 4
Покровский В.С., Иванова-Радкевич В.И., О.М. Кузнецова Метаболизм сфинголипидов в опухолевых клетках. // БИОХИМИЯ, 2023, том 88, вып. 7, с. 1045 – 1068.
Bartke N. and Hannun Y. A. Bioactive sphingolipids: metabolismand function. // J. Lipid Res. – 2009. – V. 50. – Р. S91–S96.
Babak Oskouian and Julie D. Saba Cancer Treatment Strategies Targeting Sphingolipid Metabolism. // Adv. Exp. Med Biol. – 2010. – V. 688. 185–205.
Barbosa-da-Silva S, Bringhenti Sarmento I, Lonzetti Bargut T, Souza-Mello V, Aguila MB, Mandarim-de-Lacerda CA. Animal models of nutritional induction of type 2 diabetes mellitus. // Int J Morphol. – 2014. – V. 32. – P. 279-293.
Brianna M. Quinville, Natalie M. Deschenes, Alex E. Ryckman and Jagdeep S. Walia A Comprehensive Review: Sphingolipid Metabolism and Implications of Disruption in Sphingolipid Homeostasis.// Int. J. Mol. Sci. 2021, 22, 5793.
Duan RD Alkaline sphingomyelinase: an old enzyme with novel implications // Biochim Biophys Acta. – 2006. –V. 1761.–Р. 281–291.
Grösch S, Alessenko AV, Albi E. The Many Facets of Sphingolipids in the Specific Phases of Acute Inflammatory Response. // Mediators of Inflammation. – 2018. – V. 2018. – Р. 1–12.
Haimovitz-Friedman A, Cordon-Cardo C, Bayoumy S, Garzotto M, McLoughlin M, Gallily R, Edwards CK 3rd, Schuchman EH, Fuks Z, Kolesnick R. Lipopolysaccharide induces disseminated endothelial apoptosis requiring ceramide generation. // J. Exp. Med. – 1997. – V. 186(11). – P. 1831-1841.
Hannun Y.A., Luberto C. Lipid metabolism: ceramide transfer protein adds a new dimension. // Curr Biol. – 2004. – V. 14(4). – Р. R163-165.
Hannun YA, Obeid LM. Principles of bioactive lipid signalling: lessons from sphingolipids. // Nature Rev. Mol. Cell Biol. – 2008. – V. 9. – P. 139–150.
Hannun Y.A, Obeid L.M. Sphingolipids and their metabolism in physiology and disease. Nature Reviews Molecular Cell Biology. – 2018. – V.19 (3). – Р. 175–191.
Irgasheva, S., Ishanhodjaev, T., Ibragimova, E., & Saatov, T. (2020, August). Study on lipid compositions of the skeletal and liver tissues in animals with the induced alimentary obesity and insulin resistance. In Endocrine Abstracts (Vol. 70). Bioscientifica.
Igasheva, S., Ibragimov, Z., Ibragimova, E., Alimov, T., Alimova, N., Maksutova, N., & Saatov, T. (2020, August). Study on effect of the tumor necrosis factor–α on onset and progression of obesity in patients with diabetes mellitus. In Endocrine Abstracts (Vol. 70). Bioscientifica.
Jensen J., Folster-Holst R., Baranowsky A. Baranowsky A., Schunck M., Winoto-Morbach S., Neumann C., Schütze S., Proksch E. Impaired sphingomyelinase activity and epidermal differentiation in atopic dermatitis. // J. Invest. Dermatol. — 2004. — V. 122. №6. — P. 1423—1431.
Jin S, Yi F, Zhang F, Poklis JL, Li PL Lysosomal targeting and trafficking of acid sphingomyelinase to lipid raft platforms in coronary endothelial cells. // Arterioscler Thromb Vasc Biol. – 2008. – V. 28. – P. 2056–2062.
Kornhuber Johannes, Muehlbacher1 Markus, Trapp Stefan, Pechmann Stefanie, Friedl1 Astrid, Reichel1 Martin, Mühle Christiane, Terfloth Lothar, Groemer Teja W., Spitzer Gudrun M., Liedl Klaus R., Gulbins Erich, Tripal Philipp Identification of Novel Functional Inhibitors of Acid Sphingomyelinase. // PLoS One. – 2011. – Volume 6. – P. 1-13.
Lydic TA, Goo YH. Lipidomics unveils the complexity of the lipidome in metabolic diseases. // Clinical and Translational Medicine. – 2018. –V. 7(1). – Р. 4.
Medler TR, Petrusca DN, Lee PJ, Hubbard WC, Berdyshev EV, Skirball J, Kamocki K, Schuchman E, Tuder RM, Petrache I. Apoptotic sphingolipid signaling by ceramides in lung endothelial cells. // Am. J. Respir Cell. Mol. Biol. – 2008. – V. 38(6). – P. 639-646.
Memon RA, Holleran WM, Moser AH, Seki T, Uchida Y, Fuller J, Shigenaga JK, Grunfeld C, Feingold KR. Endotoxin and cytokines increase hepatic sphingolipid biosynthesis and produce lipoproteins enriched in ceramides and sphingomyelin. // Arterioscler Thromb Vasc Biol. J. –1998. – V. 18 (8). – P. 1257–1265.
Marchesini N, Hannun YA Acid and neutral sphingomyelinases: roles and mechanisms of regulation // Biochem Cell Biol. – 2004.–V. 82. –Р. 27–44.
Pickersgill L, Litherland GJ, Greenberg AS, et al. Key role for ceramides in mediating insulin resistance in human muscle cells // Biol Chem. J. – 2007. – V. 282. – P. 12583–12589.
Powell DJ, Turban S, Gray A, et al. Intracellular ceramide synthesis and protein kinase Czeta activation play an essential role in palmitate-induced insulin resistance in rat L6 skeletal muscle cells. // Biochem. J. – 2004. – V. 382. – P. 619–629.
Pettus BJ, Bielawski J, Porcelli AM, Reames DL, Johnson KR, Morrow J, Chalfant CE, Obeid LM, Hannun YA The sphingosine kinase 1/sphingosine-1-phosphate pathway mediates COX-2 induction and PGE2 production in response to TNF-α. // FASEB J. – 2003. – V. 17. – P. 1411–1421.
Samad F, Hester KD, Yang G, Hannun YA, Bielawski J. Altered adipose and plasma sphingolipid metabolism in obesity: a potential mechanism for cardiovascular and metabolic risk // Diabetes. J. – 2006; – V. 55. – P. 2579–2587.
Saatov, T., Ibragimov, Z., Irgasheva, S., Ibragimova, E., Zainutdinov, B., & Mustafakulov, M. (2016, May). Study on role of TNF-[alpha] and oxidative stress in pathogenesis of type 2 diabetes mellitus. In Endocrine Abstracts (Vol. 41). Bioscientifica.
Saatov, T., Irgasheva, S., Ibragimov, Z., Ibragimova, E., Ishanhodjaev, T., Zainutdinov, B., ... & Shamansurova, Z. (2021, May). Study on oxidative stress parameters in obesity associated insulin resistance and diabetes mellitus. In Endocrine Abstracts (Vol. 73). Bioscientifica.
Saatov, T., Ibragimova, E., Irgasheva, S., Mustafakulov, M., Salakhutdinova, M., Ishankhodjaev, T., & Zainutdinov, B. (2022, May). Assessment of hypoglycemic properties of extracts from some medicinal plants in the experimental diabetes model. In Endocrine Abstracts (Vol. 81). Bioscientifica.
Tardy C, Codogno P, Autefage H, Levade T, Andrieu-Abadie N. “Lysosomes and lysosomal proteins in cancer cell death (new players of an old struggle”. // Biochim. Biophys. Acta. – 2006. – V.





